Công nghiệp khai thác khoáng sản đang thoái trào

theo số liệu của tổng cục thống kê cho biết thì ngành khai khoáng đã giảm 2,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là tín hiệu cảnh báo về nền khai thác khoáng sản đặc biệt là than của nước ta đang có dấu hiệu suy thoái.


Khoáng sản là những vật liệu không thể thiếu trong đời sống con người, nó ảnh hưởng đến nhiều mặt về kinh tế và sản xuất. Vì thế nền công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản luôn là một trong những ngành công nghiệp quan trọng của nước ta. Nền công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản từng là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế năm 2015, nhưng sang năm 2016 hàng loạt các DN khai khoáng đang đối mặt với nhiều khó khăn trong khi tốc độ tăng trưởng của toàn ngành lại đang theo chiều hướng đi xuống. Điều gì đang xảy ra với ngành khai khoáng?
 
Vài năm trước, để có trong tay một giấy phép khai thác mỏ là một điều không dễ dàng chút nào vì có rất nhiều doanh nghiệp cạnh tranh do nguồn lợi từ khai thác mỏ  là cực kỳ lớn. 
 
Công ty đầu tư khoáng sản Tây Bắc là một trường hợp điển hình. Trong năm 2009, lợi nhuận của công ty chỉ ở vẻn vẹn 2 tỷ đồng nhưng số lượng này tăng cao trong năm 2010 lên đến 196 tỉ đồng, gấp 200 lần năm trước. Mặc dù các năm sau lợi nhuận không cao bằng mức đỉnh điểm nhưng vẫn duy trì ở mức ổn định. Mọi chuyện bắt đầu thay đổi nhanh chóng, 2015 do thua lỗ nên cổ phiếu công ty đã bị hủy niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán TPHCM và vào 2016 thì lại bị hủy trên sàn UPCoM. Đây cũng là tình hình chung của một số công ty khai thác than khác. 
 
Dù vậy thì tốc độ tăng trưởng toàn ngành vẫn ổn định và đạt 6,5% so với 2014. Nhưng càng lúc tình hình càng trở nên tồi tệ hơn khi theo số liệu của tổng cục thống kê cho biết thì ngành khai khoáng đã giảm 2,2% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là tín hiệu cảnh báo về nền khai thác khoáng sản đặc biệt là than của nước ta đang có dấu hiệu suy thoái. 
 
 
Tình hình càng tồi tệ hơn khi tập đoàn Hòa Phát đã quyết định trả lại 2 mỏ khai thác quặng sắt Tùng Bá và Cao Vinh ở Hà Giang cho Chính phủ tháng 4 vừa qua. Thời thế đã đổi thay, nếu như thời trước các doanh nghiệp, nhà đầu tư tranh nhau các mỏ khai thác thì giờ đây chẳng ai còn mặn mà với ngành khai thác khoáng sản này nữa, thậm chí cũng không có suy nghĩ  giữ mỏ cho sau này. 
 
Điều xảy ra do tập đoàn Hòa Phát khi bắt đầu dự án khai thác hai mỏ trên thì đã nhận thấy chi phí khai thác mỏ khá cao, cùng lúc đó thì giá quặng sắt trên thế giới cũng giảm mạnh từ 30% - 50% so với đầu năm 2014. Vì thế quá trình khai thác khoáng sản đã không được lợi mà còn bị lỗ nặng. Vì thế Hòa Phát đã quyết định ngưng khai thác trong nước và nhập nguyên liệu từ nước ngoài vào để hạn chế tổn thất. 
 
Thống kê của tỉnh Yên Bái cho thấy, năm 2015, tỉnh có 31 trên 32 doanh nghiệp khai thác, chế biến quặng sắt phải đóng cửa, lượng quặng tinh tồn đọng lớn vì càng sản xuất càng lỗ. Đầu tư máy móc cho nghiền tuyển quặng sắt trị giá hàng trăm tỷ đồng đang có nguy cơ trở thành sắt vụn do ngừng sản xuất và doanh nghiệp phải bán dần các thiết bị để có tiền trả lương công nhân. Nợ ngân hàng chồng chất, trong khi do đặc thù địa lý, các mỏ ở vùng sâu, vùng xa, địa bàn hiểm trở, chỉ tính riêng chi phí vận chuyển quặng đã lên tới gần 500.000 đồng/tấn, trên giá bán quặng cùng thời điểm là 1,1 triệu đồng/tấn, khiến doanh nghiệp khai thác quặng sắt không còn đường xoay xở.
 
Nếu như "cá lớn" như tập đoàn Hòa Phát với tiềm lực lớn đã thoái lui và chịu tổn thất nặng nề thì "cá bé" như các doanh nghiệp vừa và nhỏ làm sao có thể tiếp tục phát triển trong ngành khai thác khoáng sản này? Theo như số liệu cho biết thì tỉnh Hà Giang đến cuối năm 2015 thì 52 dự án cấp phép tron ngành khai thác chỉ còn 11 dự án hoạt động, các dự án còn lại thì chưa bao giờ hoạt đọng hoặc chưa bạk

Tiềm lực tài chính mạnh và có sẵn đầu ra là các nhà máy cán thép như Hòa Phát còn phải xin trả lại mỏ, thì những DN khai thác quy mô nhỏ hơn cũng phải “đầu hàng” là chuyện dễ hiểu. Theo thống kê tại tỉnh Hà Giang, toàn tỉnh có 52 dự án khai thác khoáng sản đã được cấp phép, nhưng đến cuối năm 2015 chỉ có 11 dự án hoạt động, 20 dự án đã tạm dừng hoạt động và số còn lại thì chưa bao giờ hoạt động.

Ngay cả Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin), tập đoàn khai khoáng lớn nhất cả nước, khối lượng khai thác than trong nửa đầu năm nay cũng đã giảm hơn hai triệu tấn so với kế hoạch đặt ra đầu năm.

Tình hình khai thác dầu thô cũng không mấy khả quan và chịu chung số phận khi giá dầu dù có hồi phục một ít nhưng vẫn chỉ dưới 50USD/thùng. 

Trong khi tình trạng khai thác mỏ quặng và than đi xuống, thì khai thác dầu thô cũng chịu chung cảnh ngộ, do giá dầu dù có hồi phục đợt đầu năm những vẫn quanh quẩn dưới 50 USD một thùng. Ông Hà Quang Tuyến – Vụ trưởng Vụ Hệ thống tài khoản quốc gia, Tổng cục Thống kê cho rằng, việc giá dầu thấp đã ảnh hưởng tới chi phí đầu tư khai thác của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN). Để đảm bảo mức tăng của ngành dầu khí như năm ngoái, ông Tuyến cho biết PVN sẽ phải khai thác thêm hai triệu tấn dầu so với kế hoạch hơn 14 triệu tấn dầu hiện tại.

Nguyên nhân chính dẫn đến ngành khai khoáng trở nên tồi tệ trong những năm gần đây là do sự ảnh hưởng từ giá cả trên thị trường thế giới ở mức thấp. 
 
Thị trường quặng sắt thế giới đã được nhận định rơi vào khoảng 45USD/tấn trong năm nay, nhưng dù là mức giá dự báo đã được nâng lên 11%, tuy vậy vẫn không thể vượt qua mức 60USD/tấn như trước kia.

Ngành dầu mỏ cũng không khả quan hơn khi hầu hết các tổ chức quốc tế chỉ dự đoán vào khoản 45USD - 50 USD một thùng. Giá than cũng cùng chung số phận khi được dự đoán sẽ tiếp tục giảm do nguồn cung tăng từ Úc và Indonesia. 

Khi thị trường khó khăn, thì chi phí khai thác và giá bán các loại khoáng sản lại tăng lên, do thuế tài nguyên, thuế bảo vệ môi trường và thuế xuất khẩu tăng. Đơn cử như từ ngày 1/7 thuế tài nguyên đối với than lộ thiên tăng từ 9% lên 12%, đối với than hầm lò tăng từ 7% lên 10%. Ông Biên cho biết Vinacomin có thể phải xem xét lùi một số kế hoạch khai thác do nhiều yếu tố khó khăn cùng tác động.

Hơn nữa, tình hình tồi tệ của ngành khai thác khoáng sản Việt Nam đã được dự báo từ trước vì lượng khoáng sản như than hay dầu khí của Việt Nam cũng có hạn và dần cạn kiệt. Vì thế Chính phủ đã không khuyến khích khai thác khoáng sản trong thời gian gần đây và đã thực hiện các chính sách bất lợi cho ngành này. Do vậy càng lúc tình hình khai thác khoáng sản tại nước ta càng trở nên tồi tệ. 

Tạo bởi Nguyễn Oanh vào lúc 10:59:28 03-08-2016

Bài viết cùng thể loại